"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2011

Zobacz wszystkie

O stosunkach polsko-żydowskich i USA w Fundacji im. Janusza Kurtyki

Dnia 14 listopada 2018 r. w siedzibie Fundacji im. Janusza Kurtyki w Warszawie odbyła się debata otwierająca cykl spotkań pt. Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?

Pierwsza dyskusja poświęcona była stosunkom polsko-żydowskim w kontekście amerykańskiej administracji. Swoje przemyślenia zaprezentowali: dr Tomasz Płudowski, amerykanista i medioznawcza z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, red. Bronisław Wildstein, pisarz i publicysta, członek Rady Programowej Fundacji oraz dr Artur Wróblewski, amerykanista z Uczelni Łazarskiego w Warszawie. Rozmowę moderował red. Tomasz Pietryga, dziennikarz „Rzeczpospolitej”.  

Punktem wyjścia dyskusji było stwierdzenie red. Pietrygi o ponownym nagłośnieniu relacji polsko-żydowsko-amerykańskich wskutek kontrowersji wokół nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Dr Wróblewski omówił rolę środowiska żydowskiego w amerykańskiej polityce. Red. Wildstein sformułował tezę, iż problem napięć w stosunkach polsko-żydowskich wynika z zaniedbania III RP, jakim były zewnętrzne narracje o polskiej historii najnowszej. Interpretacje te – zwłaszcza niemiecka i rosyjska – wpisują się we współczesne prądy intelektualne. Dr Płudowski podjął próbę krytycznej analizy problemu z punktu widzenia amerykańskiego mainstreamu. Refleksję tę uzupełnił badacz z Uczelni Łazarskiego, podnosząc kwestię szczególnej wrażliwości Polaków na punkcie formułowania wobec nich oskarżeń o współudział w Holokauście, konfrontując to z brakiem rozliczeń ze strony niektórych państw zachodnich dotyczących współpracy z III Rzeszą. Stwierdził ponadto, że antypolonizm Izraela, w ramach syndromu „oblężonej twierdzy”, złożył się na mit założycielski tego państwa w 1948 r. Z tego punktu widzenia wspólna deklaracja premierów Morawieckiego i Netanjahu z czerwca 2018 r. miała kluczowe znaczenie. Red. Wildstein podkreślił, że problem tzw. polskich obozów śmierci stanowi konsekwencję określonego postrzegania Polski w świecie. Według niego, dowodzi to tezie, że historia jest przykładem soft power, wykorzystywanym przez państwa w zakresie realizacji ich interesów. Dlatego Polacy – zaapelował pisarz – powinni opowiedzieć swoją własną historię.

Dr Płudowski na pytanie o wzmacnianie sojuszu polsko-amerykańskiego odpowiedział, że nie należy go przeceniać, gdyż kwestia ta może stanowić przedmiot wewnętrznych rozgrywek w polityce amerykańskiej, a także próbę „rozgrywania” Polską Unii Europejskiej przez Donalda Trumpa. Zdaniem naukowca z UKSW, Polacy nie powinni obawiać się „JUST act”. Jak stwierdził, w USA ma ona służyć wyłącznie celom informacyjnym oraz swoistej „sprawiedliwości dziejowej”. Punktem wyjścia dla strony polskiej powinno być zaś uchwalenie ustawy reprywatyzacyjnej. Dla dr. Wróblewskiego „JUST act” jest z kolei formą psychologicznego nacisku na Polskę, mającą na celu uruchomienie odpowiednich procedur prawnych w zakresie restytucji mienia żydowskiego na poziomie amerykańskiego Kongresu. Byłoby to wówczas niekorzystne dla strony polskiej. Dodał, że sama treść dokumentu jest sprzeczna z elementarnymi zasadami prawa.

Red. Wildstein podkreślił, że w obliczu omawianych wyzwań Polska powinna spróbować odnaleźć się w Europie, zwłaszcza że kraje zachodnie stają się wyraźnie coraz bardziej antyizraelskie. Dla dr. Płudowskiego ważnym problemem był negatywny wizerunek Polski w USA. Miało się na to składać rzekome ograniczanie wolności w kraju oraz odmienna wrażliwość w postrzeganiu Holokaustu. O ile w Polsce jest to zagadnienie przede wszystkim narodowe, o tyle za Wielką Wodą – egzystencjalne.

W końcowej części debaty nastąpiły komentarze i pytania z sali. Pokłosiem całego cyklu ma być publikacja książkowa. Spotkania będą podzielone na moduły tematyczne dotyczące relacji: polsko-żydowskich, polsko-ukraińskich, polsko-niemieckich oraz polsko-rosyjskich.

Miejsce, dyskusja i cykl powstają w ramach projektu Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej – na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce. Został on dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Patronat nad cyklem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy” oraz historykon.pl. Partnerami projektu są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.


 

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:                 Adres do korespondencji:

ul. Wysłouchów 4/20           Ul. Rakowiecka 37
30-611 Kraków                      02-521 Warszawa

tel: 789 162 112

kontakty e-mail:

Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. projektowych: projekty@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Kierownik ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne