"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2001

Zobacz wszystkie


3 października 2019 r. w Pałacu Belwederskim w Warszawie nastąpiło uroczyste wręczenie Nagrody im. Janusza Kurtyki Damianowi K. Markowskiemu za książkę Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918. Wręczeniu Nagrody towarzyszył koncert oraz dyskusja panelowa.

Spotkanie rozpoczęło powitanie i przemówienia gości honorowych. Jako pierwszy głos zabrał Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, Pan Minister Wojciech Kolarski. W swojej wypowiedzi podkreślił, że Prezydent Rzeczypospolitej, Pan Andrzej Duda już po raz trzeci gościł w Belwederze uroczystość wręczenia Nagrody im. Janusza Kurtyki ze względu na trzy zasadnicze powody: ze względu na  obywatelskość inicjatywy związanej z Konkursem, na jej przedmiot, jakim jest historia, niezwykle ważny dla Prezydenta, oraz ze względu na trzeci, szczególny powód: Nagroda im. Janusza Kurtyki jest w ocenie Ministra szczególnym pomnikiem postawionym Patronowi Fundacji, Profesorowi Januszowi Kurtyce, wybitnym historykowi, który zrobił chyba więcej niż ktokolwiek dla przywrócenia zasadniczej roli historii w kształtowaniu postaw Polaków. 

Po Ministrze Kolarskim głos zabrał Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Pan Doktor Mateusz Szpytma. Prezes Szpytma podkreślił, że dla Janusza Kurtyki relacje polsko-ukraińskie, stanowiące przedmiot zwycięskiej publikacji oraz paneli wchodzących w skład uroczystości, były niezwykle ważne. Rozwijając wątek wskazywał na liczne podróże Patrona Fundacji na Ukrainę a także na otrzymaniu przez niego ukraińskiego odznaczenia państwowego. W tym kontekście Prezes Szpytma wyraził opinię, że nagrodzenie książki Laureata ucieszyłoby Patrona Fundacji. Chwilę później określił Doktora Markowskiego mianem jednego z najbardziej obiecujących historyków młodego pokolenia.

Wypowiedzi przedmówców dopełnił Prezes Zarządu Fundacji im. Janusza Kurtyki, Pan Paweł Kurtyka. W swojej przemowie Prezes Kurtyka określił Nagrodę im. Janusza Kurtyki mianem instrumentu opowiadania o polskiej historii poza granicami, a jako jego najważniejszy aspekt wskazał tłumaczenie i wydawanie poza Polską nagrodzonej pracy. Wskazując na ogrom potrzebnej do wykonania w zakresie polityki pamięci pracy, uwidocznionej w ramach prowadzonego przez Fundację cyklu debat Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości? wyraził nadzieję, że wspólnym wysiłkiem Fundacji i wspierających ją środowisk uda się tę sytuację zmienić.

Po przemowach przyszła pora na kluczowy punkt programu, a więc ceremonię wręczenia Nagrody. Rozpoczęła ją projekcja filmu o Laureacie i jego pracy. Przybliżając ją odbiorcom, autor wskazywał, że jednym z jej ważniejszych aspektów jest przedstawienie genezy brutalizacji konfliktu polsko-ukraińskiego oraz ukazanie jednego z najważniejszych aktów państwowotwórczych odradzającej się polskiej państwowości. Opowiadając o kulisach pracy nad książką Laureat zdradził, że w trakcie pisania ciekawiło go to, jak w różny sposób walki o Lwów przedstawiają źródła polskie, ukraińskie i żydowskie.



Po projekcji filmu nastąpiło wręczenie Nagrody im. Janusza Kurtyki, którego dokonał Przewodniczący Rady Programowej Fundacji, Zastępca Prezesa Instytut Pamięci Narodowej, Pan Krzysztof Szwagrzyk oraz Przewodnicząca Rady Fundacji, Pani Zuzanna Kurtyka.

Ceremonię wręczenia zwieńczyło przemówienie Laureata. Wskazał on, że przystępując do pracy nad książką stanął przed pytaniem o to, jaka powinna ona być, aby trafiła do ludzi. Odpowiedzią na tak postawione pytanie było napisanie opowieści - prawdziwej, dobrze udokumentowanej, ale jednak opowieści, opowieści o ludziach i opowieści napisanej dla ludzi. Nawiązując do osoby patrona Fundacji Laureat wyraził opinię, że wskazywane przez niego postulaty dotyczące pisania o historii, takie jak stawanie w prawdzie czy zwracanie uwagi na ofiary wśród ludności cywilnej, są nadal aktualne. Doktor Markowski zakończył swoje przemówienie deklaracją, że od tej pory Profesor Janusz Kurtyka stanie się jednym z patronów jego działalności badawczej.

Artystyczną oprawę wydarzenia zapewnił zespół PASSIONART w składzie: Klaudia Stańczyk, Katarzyna Guran, Jakub Grzybowski, Jarosław Olszewski, Witold Góral, Paweł Kuźmicz, Grzegorz Fieber, Aleksandra Rzany, Jadwiga Frankiewicz, Aleksander Frankiewicz oraz Hubert Frankiewicz. Artyści zaprezentowali program Gen Wolności, na który złożyły się następujące utwory: Polskie Skrzydła, Wilno, Żołnierze Wyklęci - kołysanka, Kołysanka 1947, Wolność, Ostatni nabój, Taki Kraj, Dziś do Ciebie przyjść nie mogę, Matka Boska Częstochowska. Koncepcję występu przygotował Pan Mateusz Prendota.

Na zakończenie wydarzenia odbyła się dwupanelowa debata Wokół relacji polsko-ukraińskich. Historia i narracje. W ramach I panelu, zatytułowanego Dzieci jednego miasta? Wokół Bitwy o Lwów 1918 dyskutowali: Prof. Jan Pisuliński (Uniwersytet Rzeszowski), Prof. Mykoła Łytwyn (Narodowa Akademia Nauk Ukrainy) oraz Laureat, Dr Damian Markowski (Instytut Pamięci Narodowej). Dyskusję poprowadził Dr Paweł Libera z Instytutu Pamięci Narodowej. Bezpośrednio po pierwszej debacie odbył się drugi panel pt. Rozdroża pamięci. Współczesne relacje polsko-ukraińskie a sporne problemy historyczne. W dyskusji wzięli udział: Prof. Grzegorz Motyka (Polska Akademia Nauk), Prof. Jarosław Syrnyk (Instytut Pamięci Narodowej) oraz Dr Łukasz Adamski (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, Polsko-Ukraińskie Forum Partnerstwa). Wymianę zdań moderował Doktor Łukasz Jasina z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

Uroczystość poprowadziła Pani Ida Nowakowska.

Formą Nagrody im. Janusza Kurtyki jest przetłumaczenie wyróżnionej pracy na język angielski oraz niemiecki, a także wydanie jej na rynku zachodnim i promocja w krajach anglo i niemieckojęzycznych.

Temat III edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki brzmiał: Polska: wojna i granice w XX wieku.

Sylwetka Laureata i Uczestników Debaty

Dr Damian Karol Markowski - historyk, absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (2010), doktorat na Wydziale Historycznym UW (2016, temat dysertacji: „Sowietyzacja obwodu lwowskiego 1944-1953. Studium zmian polityczno-gospodarczych”). Pracował w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obecnie zatrudniony w Biurze Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej. Jeden z nielicznych polskich młodych badaczy zajmujący się dziejami Europy Wschodniej i dawnych polskich Ziem Wschodnich. Uczeń wybitnych dziejopisów: Prof. Pawła Wieczorkiewicza, Prof. Romualda Turkowskiego, Prof. Grzegorza Motyki. Wygłosił referaty na kilkunastu międzynarodowych konferencjach naukowych m.in. w Warszawie, Lwowie, Berlinie i Brukseli. Autor monografii: „Płonące Kresy: operacja Burza na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej” (Warszawa 2008 i 2011 – II wydanie), „Anatomia strachu: sowietyzacja obwodu lwowskiego 1944-1953. Studium zmian polityczno-gospodarczych” (Warszawa 2018) oraz nagrodzonej w III Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki: „Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918” (Kraków 2019). Autor kilkunastu artykułów naukowych oraz ponad stu artykułów popularnonaukowych i recenzji. Publikował m.in. w: „Przeglądzie Historycznym”, „Studiach Politycznych”, „Roczniku Polsko-Niemieckim”. Współpracuje z redakcją „Nowej Europy Wschodniej”. Stypendysta Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2009). Realizował granty takich instytucji jak: Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie (2013), Polish Aid Foundation Trust w Londynie (2013-2014). Uczestniczył w projektach naukowych: „Kultura pamięci XX wieku w Polsce i w Niemczech” (2008, Instytut Stefana Starzyńskiego (Muzeum Powstania Warszawskiego), Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, Jugend bewegt Europa), „Otwarte polsko-ukraińskie spotkania z historią – Ruch przez granice: powojenne przesiedlenia i doświadczenia ludzi pogranicza” (2019, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Ukraiński Uniwersytet Katolicki, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie).

Panel I

Moderator:

Paweł Libera – historyk, specjalista w zakresie historii Polski XX w., ruchu prometejskiego, polskiej polityki wschodniej. Pracownik Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej oraz Zakładu Historii XX wieku w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk.

Paneliści za wyjątkiem Dr Damiana Markowskiego, opisanego powyżej:

Prof. Mykoła Łytwyn – historyk, badacz międzypaństwowych i międzyetnicznych relacji ukraińsko-polskich. Kierownik Centrum Studiów Stosunków Ukraińsko-Polskich w Instytucie Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakiewicza w ramach Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.

Prof. Jan Pisuliński – historyk, specjalista w zakresie stosunków polsko-ukraińskich w XX w., aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej oraz praw człowieka. Kierownik Zakładu Historii Najnowszej Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Członek Polsko-Ukraińskiego Forum Historyków oraz Polsko-Ukraińskiej Komisji Historyków dla Badania Relacji Wzajemnych w latach 1917-1921. 

Panel II

Moderator:

Dr Łukasz Jasina – historyk, publicysta, znawca historii filmu brytyjskiego i sowieckiego oraz współczesnych procesów kulturowych w krajach postsowieckich. Pracownik Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

Paneliści:

Prof. Grzegorz Motyka – historyk, badacz powojennego ruchu oporu w Europie Środkowej oraz stosunków polsko-ukraińskich. Dyrektor Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Prof. Jarosław Syrnyk – historyk, specjalista w zakresie historii Polski i powszechnej XX w., antropologii historycznej i politycznej, antropologii organizacji oraz regionalistyki. Pracownik Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej.

Dr Łukasz Adamski – historyk i politolog, ekspert w dziedzinie historii stosunków polsko-ukraińskich i polsko-rosyjskich, a także polityki zagranicznej i historycznej Rosji i Ukrainy. Zastępca Dyrektora Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Członek Polsko-Ukraińskiego Forum Partnerstwa przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej.  

Poniżej zapraszamy do zapoznania się z galerią zdjęć z wydarzenia

Dofinansowanie

III Edycja Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki, w tym wieńcząca go uroczystość Polska: wojna i granice w XX w., stanowi część projektu pt. Umiędzynarodowienie polskiej historiografii i zwiększenie rozpoznawalności osiągnięć polskich badaczy poprzez poszerzenie dostępności językowej i promocje najlepszych pozycji w latach 2019-2020, dofinansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu "DIALOG". 

Konkurs o Nagrodę im. Janusza Kurtyki w 2019 r. został objęty Patronatem Honorowym Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosława Gowina.

Panele dyskusyjne wchodzące w program uroczystości stanowią część projektu pt. Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?. Projekt dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach Programu "Patriotyzm Jutra". 

Patroni medialni III Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki:

Dzieje.pl, TVP Historia, Historykon.pl, „Do Rzeczy", „Polska zbrojna. Historia”, „wSieci Historii”

Patroni medialni cyklu Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?: 

„Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „Do Rzeczy”, Historykon.pl, Blogpress.pl.  

 

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:                 Adres do korespondencji:

ul. Wysłouchów 4/20           Ul. Rakowiecka 37
30-611 Kraków                      02-521 Warszawa

tel: +48 667 374 761

kontakty e-mail:

Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. projektowych: projekty@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Kierownik ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne