"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2001

Zobacz wszystkie

Debata: Relacje polsko-żydowskie a narracje historyczne o II wojnie światowej

W środę 24 kwietnia 2019 r. o godz. 18:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki w gmachu dawnego Aresztu Śledczego Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej 37 odbyła się czwarta debata z cyklu „Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?”. Tym razem zaproszeni eksperci pochylili się nad problematyką relacji polsko-żydowskich w kontekście narracji historycznych o II Wojnie Światowej.

Debatę rozpoczęło powitanie wszystkich zebranych i przedstawienie panelistów. Przy stoliku zebrali się eksperci, których zainteresowania pokryły bardzo różne zagadnienia: związany z UKSW ks. Prof. Waldemar Chrostowski, teolog, biblista, laureat Nagrody Ratzingera, znawca zagadnień związanych z dialogiem chrześcijańsko-żydowskim; dr Marcin Urynowicz z Instytutu Pamięci Narodowej, specjalizujący w problematyce Polaków ratujących Żydów oraz Miłosz Lodowski, dyrektor kreatywny w MxM Production House, ekspert ds. marketingu tożsamościowego i patriotycznego.  Poprowadzona przez dr Martynę Rusiniak-Karwat z Polskiej Akademii Nauk i Instytutu Pileckiego debata przybrała formułę sekwencji dłuższych wypowiedzi, między którymi w punktach zapalnych skrzyła dyskusja i emocjonalna wymiana zdań.

Debata: Relacje polsko-żydowskie a narracje historyczne o II wojnie światowej

W swoich wypowiedziach rozpoczynający merytoryczną część dyskusji dr Urynowicz skupił się na trzech aspektach związanych silnie ze swoją profesją. W pierwszej kolejności przybliżył sposób kształtowania się w historiografii sposobu opowiadania o II Wojnie Światowej wśród Polaków i Żydów. Kluczowy dla tego aspektu był jego zdaniem czas tuż po II Wojnie Światowej, w którym doszło do rozwarstwienia badań na dwa kierunki. Żydowskie badania nad historią skupiały się wokół Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich. Z drugiej strony równolegle pracowała Główna Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. Drugim ważnym wątkiem w wypowiedziach dr Urynowicza były kwestie związane z językiem. Słowa, jakich używamy, zdaniem eksperta prezentują już to, co chcemy przekazać. Dobre konotacje podkreślają wagę, złe wyodrębniają i zamazują kontekst, który opisują. W jednej z wypowiedzi historyk z IPN wyraził zdanie, że dotyczące Żydów słowa mają często mało pozytywne zabarwienie, co wpływa na kształt narracji historycznych. Sugestia że widać to nawet w wypowiedziach pozostałych uczestników dyskusji wywołały burze, o której nieco później. Trzeci wątek w wypowiedziach badacza z IPN ogniskował się wokół postulatów dotyczących polskich badań. Po pierwsze związany był z wyrażonym przez Pana Doktora przekonaniem o konieczności odważnego spojrzenia na fakty, także te trudne. Jeśli z szerokiego zakresu źródeł wyłania się jakiś obraz, to nie możemy go zdaniem naukowca negować. Z drugiej strony naszych badań historycznych nie możemy ograniczać wyłącznie do stosunku Polaków do Żydów. Mamy drugą stronę, a więc stronę żydowską, której jako historycy i społeczeństwo nie badamy. Jest to związane z problemem z językiem i kulturą i łączy się z problemem powielania stereotypów.

Syntetyzując wypowiedzi Księdza Profesora Waldemara Chrostowskiego stwierdzić można, że ogniskowały się one wokół zagadnień związanych ze spotkaniem i dialogiem. W swojej wypowiedzi Ksiądz Profesor dokonał wstępnego i porządkującego podziału na historię i pamięć, pamięć zaś na pamięć indywidualną i zbiorową. To w pamięci indywidualnej najwięcej jest zdaniem panelisty miejsca na możliwość spotkania z drugim człowiekiem. Kolejnym wartościowym motywem w wypowiedziach Księdza Profesora Chrostowskiego były wątki zwracające uwagę na potrzebę dawania wyrazu swojej wrażliwości, a więc otwartego mówienia, gdy słowa partnera w dyskusji powodują ból. Właśnie przy takim szczerym mówieniu o swoich odczuciach Ksiądz Profesor osiągał w dialogu chrześcijańsko-żydowskim najwięcej. Inaczej było w sytuacjach gdy spotykały się dwie narracje co do faktów. Jako przykład panelista wspominał Polaków ratujących Żydów, upamiętnionych przez symboliczne drzewka w Instytucie Jad Waszem. Ciesząc się z ich ilości podczas swojej obecności w Instytucie usłyszał pytanie „A ilu Was było?”. Jeśli więc myślimy, że to nas zbliży – zwracał uwagę panelista - to musimy pamiętać, że Żydzi patrzą na to z innej strony. Rozszerzając wątek wrażliwości w odpowiedzi na pytanie z sali zaproszony przez organizatorów ekspert podkreślał, że Polacy są mimo wszystko bardzo wrażliwi, trzeba tylko tą wrażliwość poruszyć, rodzi się ona ze spotkania. Kolejną uwagą powiązaną ze spotkaniem i dialogiem była uwaga dotycząca potrzeby budowania własnej tożsamości, na przykład poprzez podkreślenia polskiego cierpienia związanego z II Wojną Światową już od września 1939 r. Ksiądz Profesor zwrócił także uwagę na konieczność unikania w relacjach polsko-żydowskich fałszu, ideologii i stereotypów, które istnieją po obu stronach, a więc także na konieczność kształtowania wymaganych do tego uczciwości i rzetelności.

Debata: Relacje polsko-żydowskie a narracje historyczne o II wojnie światowejTrzeci z panelistów, Miłosz Lodowski, skupił się na silnie związanych z jego specjalizacją wątkach dotyczących metod budowania narracji. Podkreślił, że budowanie ich to sfera popkultury zdominowanej przez film. Przedstawiając analizę kina amerykańskiego wskazywał, iż do lat 60. XX w, pokazywało ono sielankowy klimat gentlemanów Niemców czy fascynacji Waffen SS. W tym samym czasie Polacy odreagowywali II Wojnę Światową. Zauważał, że do lat 80. stosunek kina amerykańskiego do Polaków był dobry, jako dowód podając fakt, iż w każdym multietnicznym składzie żołnierzy w kinie zza wielkiej wody zawsze obecny był Polak. W latach 80. zdaniem panelisty w kinie amerykańskim zmieniła się narracja, pojawił się przekaż o współodpowiedzialności Polaków. Skupieni na własnych sprawach zapomnieliśmy, że historia niewłaściwie opowiedziana przestaje istnieć – kwitował ten wątek panelista. Mimo takiego poglądu, ekspert z MxM Production House nie jest zwolennikiem podejścia dążącego do nadrobienia zaległości w opowiadaniu światu naszej historii w kilka lat. Zachęcając do chłodnego, zdroworozsądkowego podejścia do sprawy Lodowski przekonywał o braku możliwości działań w zakresie filmu bez potężnej gospodarki, związanej z istnieniem potrzeby posiadania ogromnego zaplecza dystrybucyjnego i promocyjnego. W zamian za to podkreślał potrzebę wychowania młodego pokolenia dumnego ze swojej tożsamości oraz pracy metodą małych kroków. W jej ramach próby tworzenia wielkich produkcji filmowych przed osiągnięciem odpowiedniego poziomu rozwoju powinny zostać zastąpione „product placementem”, polegającym na umieszczaniu w produkcjach filmowych czy w grach komputerowych pozytywnych polskich akcentów. Jako przykład na działanie tego typu panelista wskazywał kazus dodatku do gry Medal of Honor. W zapowiedzi producenci, ukazując mapę z czasów II Wojny Światowej z wyróżnionymi trzema europejskimi stolicami (Paryż, Praga, Warszawa), wysyłali zdaniem eksperta czytelny w języku biznesu sygnał sugerujący możliwość wykupienia ulokowania akcji gry w podanych miastach. Kiedy gra ukazała się na rynku, okazało się, że pozwala na grę w Paryżu i Pradze. W Warszawie niestety nie.

Jak zostało wspomniane, dłuższe i spokojne wypowiedzi panelistów zdynamizował spór, powstały po słowach dr. Urynowicza dostrzegającego negatywny sposób prowadzenia narracji w wypowiedziach pozostałych uczestników dyskusji czy wspominającego trudne karty w relacjach polsko-żydowskich takie jak pogromy. Emocje udzieliły się zgromadzonej publiczności, która domagała się konkretnych przykładów na poparcie stawianych przez eksperta tez. Aktywność publiczności reaktywowana została w ostatniej części wydarzenia, związaneh z sesją pytań z sali.

Gorące momenty, pytania z sali jak i wszystkie pozostałe podjęte w niniejszej relacji wątki rozszerzone o szereg niezwykle ciekawych przykładów znajdziecie Państwo w nagraniu wideo, dostępnym poniżej.

„Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej” 

 Filmowe nagranie całości spotkania udostępnione dzięki uprzejmości portalu Blogpress.pl

 

 

Dyskusje są przygotowywane w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej – na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Został on dofinansowany ze środków Programu „Fundusz Inicjatyw Obywatelskich”.

Patronat nad cyklem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy”, historykon.pl oraz blogpress.pl.

Partnerami projektu są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.


Galeria zdjęć z wydarzenia:

 

Debata: Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej4 kwietnia 2019 r. w Bibliotece im. Janusza Kurtyki przy ul. Rakowieckiej 37 odbył się panel dyskusyjny zatytułowany „Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej”. Wydarzenie to stanowi jedno ze spotkań z cyklu: „Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przyszłości?”.

Dyskusja była połączona z promocją książki prof. Tadeusza Wolszy „Dotyk Katynia” wydanej w USA przez Fundację im. Janusza Kurtyki oraz Carolina Academic Press. Autor zwycięskiej publikacji został laureatem Nagrody im. Janusza Kurtyki w 2017 r. Więcej na ten temat można przeczytać tutaj.

 

W debacie wzięli udział znamienici Goście:

1. Dr Witold Wasilewski z Instytutu Pamięci Narodowej specjalizujący się w dziejach nowożytnych historii Polski i Europy Wschodniej z uwzględnieniem Rosji i Związku Sowieckiego. Autor wielu artykułów poświęconych sprawie mordu w Katyniu oraz książki „Ludobójstwo, kłamstwo i walka o prawdę. Sprawa Katynia 1940-2014” a także autor opracowania publikacji „Mord w Lesie Katyńskim. Przesłuchania  przed amerykańską Komisją Maddena w latach 1951-1952”. 

2. Prof. Wojciech Materski związany z Instytutem Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, wybitny znawca historii Związku Sowieckiego i stosunków polsko-sowieckich. Autor wielu artykułów i książek m.in.: „Mord Katyński. Siedemdziesiąt lat drogi do prawdy”, „Polska a ZSRR 1923-1924. Stosunki wzajemne na tle sytuacji politycznej w Europie.”, „Tarcza Europy. Stosunki polsko-sowieckie 1918-1939”, „Katyń… nasz ból powszedni.”

Debata: Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej3. Prof. Tadeusz Wolsza – zastępca przewodniczącego Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Historyk posiadający w swoim dorobku ponad 250 publikacji m.in. „Więzienia stalinowskie w Polsce. System, codzienność, represje”, „To co widziałem przekracza swą grozą najśmielsze fantazje – wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku”, „Dotyk Katynia”.

4. Dr Maciej Wyrwa z Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia badający relacje polsko-rosyjskie w historii najnowszej, który pełnił rolę moderatora spotkania. 

 

Dyskusja rozpoczęła się od powitania zgromadzonych Gości oraz przybyłych słuchaczy przez Prezesa Fundacji im. Janusza Kurtyki – Pana Pawła Kurtykę oraz Koordynatora ds. projektów strategicznych Pana Łukasza Płoskiego.

Podczas panelu poruszono wiele istotnych kwestii dotyczących sprawy mordu w Katyniu. Goście rozmawiali na temat losów polskich świadków obecnych przy odnalezieniu grobów pomordowanych Oficerów – o ukrywaniu się, prześladowaniach, skazywaniu na wieloletnie więzienie lub utracie życia. Wspomniano także o zagranicznych świadkach odkrywania mordu Katyńskiego a także polecono książkę badaczki z Nowego Jorku Pani Krystyny Piórkowskiej „Anglojęzyczni Świadkowie Katynia”.  

W dalszej części spotkania zaproszeni Badacze dyskutowali o zjawisku rosyjskiej ofensywy propagandowej  - Anty-Katyniu oraz wpływie kłamstwa katyńskiego na relacje polsko-rosyjskie. Rozmawiano także o trudnościach polskich badaczy z uzyskaniem dokumentów potrzebnych do prowadzenia dalszych badań historycznych m.in. o braku tzw. listy białoruskiej z nazwiskami pomordowanych Polskich Oficerów.

Spotkanie zwieńczyły pytania publiczności skierowane do Gości,  refleksje m.in. na temat zainteresowania młodzieży historią Polski. Poruszono także problem usunięcia krzyży w Kuropatach na terytorium Białorusi, gdzie w latach 1937 – 1940 stracono i pochowano kilkadziesiąt tysięcy ofiar NKWD, zamordowanych w czasie tzw. operacji polskiej. 

Dziękując Gościom oraz przybyłym Słuchaczom, zapraszamy do obejrzenia materiału  filmowego z debaty, a tym samym zapoznania się z jej szczegółowym przebiegiem.

 

 „Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej” 

 Filmowe nagranie całości spotkania udostępnione dzięki uprzejmości portalu Blogpress.pl

 

Dyskusje są przygotowywane w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej – na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Został on dofinansowany ze środków Programu „Fundusz Inicjatyw Obywatelskich”.

Patronat nad cyklem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy”, historykon.pl oraz blogpress.pl. Partnerami projektu są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.

 


Galeria zdjęć z wydarzenia:

 

 

 
W środę 24 kwietnia 2019 r. o godzinie 18:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie, będzie miała miejsce debata pt.: "Relacje polsko-żydowskie a narracje historyczne o II Wojnie Światowej"

 

 

Jest to czwarta już dyskusja z cyklu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?", którego celem jest zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości oraz opracowanie konkretnych recept w tym zakresie.

 

Do dyskusji nad wybranymi zagadnieniami zaproszeni zostali specjaliści w dziedzinach: historii, dialogu polsko-żydowskiego oraz komunikacji. Wspólnie zastanowią się nad kierunkami kształtowania narracji historycznej o II Wojnie Światowej i Holokauście przez Polaków i Żydów w przeszłości, a także nad tym, jak jest ona kształtowana dzisiaj. Ponadto, podejmą próbę określenia właściwego sposobu budowania polskiej narracji historycznej w przyszłości w kontekście relacji polsko-żydowskich.

 

 

W dyskusji wezmą udział:

 

- Ks. prof. Waldemar Chrostowski

teolog, biblista, specjalista w dziedzinie dialogu Kościoła katolickiego z Żydami i judaizmem,

profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

 

- Dr Marcin Urynowicz 

historyk, specjalista w dziedzinie historii Polski okresu II Wojny Światowej, ze szczególnym uwzględnieniem stosunków polsko-żydowskich

i kwestii ratowania Żydów przez Polaków w czasie Holokaustu, Instytut Pamięci Narodowej

 

- Miłosz Lodowski

strateg kreatywny, specjalista w dziedzinie marketingu i komunikacji tożsamościowej oraz patriotycznej,

Dyrektor Kreatywny MxM Production House.

 

Debatę poprowadzi:

 

- Dr Martyna Rusiniak-Karwat

historyk, politolog, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Instytut Pileckiego.

 

W trakcie dyskusji zostaną poruszone następujące zagadnienia:

 

1) geneza i kierunki kształtowania się narracji historycznych o II Wojnie Światowej i Holokauście wśród Polaków i Żydów;

2) narracje historyczne o II Wojnie Światowej i Holokauście wśród Polaków i Żydów dzisiaj (określenie głównych cech, udział państw, instytucji i organizacji pozarządowych w jego kształtowaniu, główne rozdźwięki w ocenie tych samych zjawisk lub w rozłożeniu akcentów, ocena walorów perswazyjnych lub retorycznych w dyskursie naukowym i społeczno-politycznym);

3) zebranie wyłaniających się z dyskusji wniosków dotyczących narracji;

4) próba opracowania recept dla budowania polskiej narracji.

 

Debata będzie miała miejsce w środę, 24 kwietnia 2019 r. o godz. 18:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie (budynek dawnego Aresztu Śledczego Warszawa-Mokotów). Dyskusja potrwa około godziny i zakończy ją sesja pytań od publiczności.

Po zakończeniu oficjalnej części zapraszamy do dyskusji kuluarowej przy filiżance kawy lub herbaty.

 

Wstęp wolny.


Fot.: Uliczna sprzedaż opasek z gwiazdą Dawida w getcie warszawskim w czasie okupacji niemieckiej. 
Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

Więcej o projekcie "Historia, prawda, teraźniejszość":

 

Spotkanie stanowi część projektu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?". Składa się nań cykl debat, mających na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości, opracowanie konkretnych recept w tym zakresie oraz utrwalenie zgromadzonych wniosków w formie publikacji książkowej.

Plan organizatorów zakłada zorganizowanie 12 dyskusji skupionych w czterech cyklach tematycznych z udziałem naukowców i specjalistów reprezentujących różne dyscypliny: historyków, politologów i publicystów. Cykle odnoszą się do zagadnień związanych z relacjami: polsko-żydowskimi, polsko-ukraińskimi, polsko-niemieckimi oraz polsko-rosyjskimi. Po zakończeniu wszystkich cykli tematycznych planowana jest publikacja powstałych na ich kanwie refleksji. 

Miejsce, dyskusja i cały cykl powstają w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej - na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Projekt został dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Patronat nad projektem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy”, historykon.pl oraz blogpress.pl

Partnerami cyklu debat są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.

Zapraszamy do śledzenia wydarzenia na Facebook

 

W czwartek, 4 kwietnia 2019 r. o godz. 18:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie odbędzie się debata "Relacje polsko-rosyjskie a pamięć o Zbrodni Katyńskiej".

To już trzecia dyskusja z cyklu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?", mającego na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości oraz opracowanie konkretnych recept w tym zakresie.

Tym razem dyskusja połączona będzie z promocją wydanej w USA przez Fundację im. Janusza Kurtyki oraz Carolina Academic Press książki prof. Tadeusza Wolszy "Dotyk Katynia" (ang. "Encounter with Katyn"). Autorowi przyznano Nagrodę im. Janusza Kurtyki w 2017 r. (https://cap-press.com/books/isbn/9781531015374/Encounter-with-Katy).

Na temat stosunków polsko-rosyjskich w kontekście Zbrodni z 1940 r. dyskutować będą:

 

- prof. dr hab. Wojciech Materski

historyk, politolog, Polska Akademia Nauk

 

- dr Witold Wasilewski

historyk, Instytut Pamięci Narodowej

 

oraz autor książki:

 

- prof. dr hab. Tadeusz Wolsza

historyk, politolog, Kolegium IPN, Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

 

 

Dyskusję poprowadzi:

 

- dr Maciej Wyrwa

historyk, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia

 

 

Zaproszeni paneliści pochyla się nad następującymi zagadnieniami:

 

a) rola Katynia i kłamstwa katyńskiego w kształtowaniu stosunków polsko-sowieckich (rosyjskich);

b) losy świadków Katynia i ich znaczenie dla nagłaśniania Zbrodni;

c) badania nad Katyniem a stosunki polsko-rosyjskie;

d) pamięć o Katyniu w Polsce i Rosji;

e) miejsce Katynia w polityce historycznej Polski i Rosji;

f) najnowsze perspektywy badań nad Katyniem;

g) wnioski i recepty dla stosunków polsko-rosyjskich.

 

Dyskusja potrwa około godziny i zakończy ją sesja pytań od publiczności. Po zakończeniu oficjalnej części zapraszamy do dyskusji kuluarowej przy filiżance kawy lub herbaty.

Wstęp wolny.

Więcej o projekcie "Historia, prawda, teraźniejszość":

Spotkanie stanowi część projektu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?". Składa się nań cykl debat, mających na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości, opracowanie konkretnych recept w tym zakresie oraz utrwalenie zgromadzonych wniosków w formie publikacji książkowej.

Plan organizatorów zakłada zorganizowanie 12 dyskusji skupionych w czterech cyklach tematycznych z udziałem naukowców i specjalistów reprezentujących różne dyscypliny: historyków, politologów i publicystów. Cykle odnoszą się do zagadnień związanych z relacjami: polsko-żydowskimi, polsko-ukraińskimi, polsko-niemieckimi oraz polsko-rosyjskimi. Po zakończeniu wszystkich cykli tematycznych planowana jest publikacja powstałych na ich kanwie refleksji. 

Miejsce, dyskusja i cały cykl powstają w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej - na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Projekt został dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Patronat nad projektem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy” oraz historykon.pl. 

Partnerami cyklu debat są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.

Dnia 20 lutego 2019 r. w siedzibie Fundacji im. Janusza Kurtyki w Warszawie odbyła się kolejna debata z cyklu pt. Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości? Tym razem rozmowa dotyczyła relacji polsko-żydowskich w kontekście działalności Instytutu Jad Waszem w Jerozolimie.

Zaproszenie do udziału w dyskusji zechcieli przyjąć: Prof. Joanna Dyduch, politolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz historycy: Prof. Grzegorz Berendt (Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku) i Prof. Andrzej Żbikowski (Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie). Rozmowę moderował Red. Tadeusz Płużański, Członek Rady Programowej Fundacji im. J. Kurtyki.

Spotkanie otworzył Łukasz Płoski, Koordynator ds. projektów strategicznych w Zespole Fundacji. Gości powitał również Prezes Zarządu Fundacji, Paweł Kurtyka, podkreślając historyczne znaczenie miejsca obrad, jakim jest budynek Dawnego Aresztu Śledczego Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej. Nakreślił istotę organizowania w tym miejscu Biblioteki im. J. Kurtyki, której celem jest m.in. gromadzenie opracowań zagranicznych traktujących o problematyce polskiej, co stanowi o unikatowości placówki.

Red. Płużański, rozpoczynając rozmowę, nawiązał do przypadków przeinaczania faktów historycznych przez Jad Waszem. Spytał, czy można to uznać za działanie celowe, relatywizujące historię. Prof. Dyduch, przywołując wybrane teorie izraelskich politologów i antropologów, podkreśliła znaczenie Instytutu jako „świątyni świeckiej religii”, która buduje tożsamość Izraelczyków. Owa „religia obywatelska”, oparta na pamięci o Holokauście, ma integrować i mobilizować społeczeństwo, a także legitymizować istnienie i politykę państwa. Badaczka zwróciła jednocześnie uwagę, że Polska w tym modelu nie pełni roli podmiotowej.

Prof. Żbikowski odniósł się do znaczenia świadków Zagłady dla Żydów. O ile działalność Jana Karskiego jest znana i traktowana z atencją zwłaszcza w USA (w mniejszym stopniu w Izraelu), o tyle raporty Witolda Pileckiego (ze względu na małą ilość informacji o Holokauście) są właściwie nieznane. Postać tego pierwszego nie jest jednak w wystarczający sposób popularyzowana przez polską kulturę. Profesor opowiedział o początkach Instytutu oraz wymianach młodzieży polsko-izraelskiej. Zdementował opinię, jakoby Polska była przedmiotowo traktowana przez Izrael. Jego zdaniem, większe napięcia istnieją chociażby w zakresie stosunków izraelsko-węgierskich. Nadmienił, że strona polska powinna zainwestować w rozbudowę infrastruktury upamiętniającej historię Żydów. Jako punkt odniesienia wskazał Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.

Następnie głos zabrał Prof. Berendt, który krytycznie ocenił niektóre zaniedbania Instytutu w zakresie prostowania merytorycznych błędów na swoich wystawach. Podkreślił przy tym rolę pojedynczych osób (zwłaszcza świadków historii) i mediów w zakresie nagłaśniania tego typu spraw. Zauważył jednak, że podobne błędy są popełniane również w Polsce, nawet w publikacjach Instytutu Pamięci Narodowej. Zdaniem Profesora, najważniejszy jest rodzaj podejmowanych reakcji. Historyk szczególnie mocno uwypuklił różnorodność postaw Polaków w czasie II wojny światowej. Zachowaniom chwalebnym i odważnym towarzyszyły działania haniebne i zbrodnicze. Profesor dodał, że należy nagłaśniać przypadki świadków Zagłady, uwypuklać postawy heroiczne, ale jednocześnie nie wolno unikać tematów trudnych. Perspektywa partnerów Polski jest odmienna, pozbawiona emocji. To rodzi nieporozumienia. Zdaniem Prof. Berendta, aby umacniać podmiotowość Polski w tej debacie, trzeba rozwijać aktywność, która wzrasta od połowy lat 80. XX w. Szczególne miejsce zajmują tu badania interdyscyplinarne, podejmowane przez specjalistów z różnych dziedzin. Widać to choćby po zwiększającej się liczbie polskich uczonych czytających źródła żydowskie w języku hebrajskim czy jidysz. Badacz nadmienił, iż ważnym wymiarem działalności Jad Waszem jest archiwizowanie świadectw. W ponad 60-letniej działalności, dzięki żmudnej pracy, Instytut zdołał zgromadzić ponad 100 tys. relacji.

Powyższą wypowiedź uzupełnił Prof. Żbikowski, który zwrócił uwagę na to, że Holokaust jako problem staje się coraz bardziej historyczny wskutek opadania powszechnych emocji. To rodzi szansę na fabularyzowanie tej historii, co powinna wykorzystać Polska. Prof. Dyduch przestrzegła z kolei przez zagrożeniem wynikającym z mitologizacji historii poprzez jej generalizowanie, angażowanie emocji, a nawet jej sakralizowanie, co ma miejsce od kilku lat w Izraelu oraz niektórych krajach Europy. Jej zdaniem, należy odejść od podejmowania prób zmieniania modelu nauczania historii w Izraelu i skupić się na odpowiednim nauczaniu w Polsce. Ponadto, jak oceniła Prof. Dyduch, wyzwaniem dla polskiej nauki jest jej większa obecność w świecie. Kluczową rolę w tym zakresie winno odgrywać zwiększenie środków na badania. Red. Płużański zamknął ten wątek rozmowy przywołaniem kontrowersji dotyczących odpowiedzialności za Holokaust oraz zarzutów wobec Polaków formułowanych przez czołowych polityków izraelskich.

Kolejny temat dotyczył Medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Moderator zapytał o ocenę kryteriów przyznawania tego tytułu i pogląd, jakoby więcej Polaków powinno go otrzymać. Prof. Żbikowski podkreślił, że obok pięknej idei nagradzania Sprawiedliwych, musimy sobie uzmysłowić skalę ofiar. Stwierdził, że na jednego Sprawiedliwego przypadało wielu zamordowanych. Prof. Dyduch zwróciła natomiast  uwagę na fakt, iż Medal jest inicjatywą izraelską. Red. Płużański przypomniał, że polskie opóźnienia dotyczące honorowania Sprawiedliwych wynikają z powojennych rządów komunistycznych.

Prof. Berendt genezę odznaczenia i samego Jad Waszem wpisał w szerszy kontekst. Najwcześniejsze chronologicznie inicjatywy pojawiły się w 1945 r. w Palestynie. Jednakże konflikt izraelsko-palestyński zawiesił te działania. Uczony zaznaczył, że od początku powołania Instytutu w 1953 r. jego celem było upamiętnienie ofiar, Żydów stawiających opór oraz bohaterów ratujących ich. Niestety, okazuje się, że grupa polskich Sprawiedliwych ma charakter zamknięty (ok. 6 800 nazwisk). Trudno rozszerzyć to grono o kolejne osoby. Ponadto, zdaniem Profesora, więcej zaniedbań w zakresie badania zasług Sprawiedliwych jest po stronie polskiej. Na uznanie z kolei zasługuje trudna i systematyczna praca archiwizowania źródeł i relacji przez pracowników Jad Waszem. Wedle jego opinii, kryteria przyznawania Medalu zmieniały się na przestrzeni lat, będąc jednocześnie kontrowersyjnymi. To samo wyróżnienie otrzymywały bowiem osoby oferujące Żydom pomoc o skrajnie odmiennej intensywności. Jeszcze inne osoby w ogóle nie otrzymały odznaczenia. Dodatkowe wątpliwości dotyczą statusu relacji. W ocenie Prof. Berendta, wyzwaniem dla Jad Waszem będzie uznanie, czy wymienienie nazwiska we wspomnieniach osoby ocalonej (już nieżyjącej) jest równoznaczne z klasycznym wnioskiem o nadanie Medalu. Tego typu „ponowne odczytanie” źródeł może – choć nieznacznie – zwiększyć liczbę Polaków uhonorowanych Medalem.

W dalszej kolejności Prof. Żbikowski sformułował zarzut, że w Polsce nie zależy nam na upamiętnieniu wszystkich Polaków ratujących Żydów. Uwrażliwił on na aktualne dane statystyczne, które pokazują mniejszą liczbę Żydów ocalonych wśród Polaków i dzięki nim (ok. 20 tys. osób). Stwierdził, że więcej Żydów, wbrew działaniom Niemców, przetrwało obozy koncentracyjne i obozy zagłady niż przeżyło dzięki pomocy Polaków. Zgodził się z Prof. Berendtem, iż w przyszłości nie uda się poszerzyć grona odznaczonych Polaków. Jedyne co możemy zrobić, to realnie i uczciwie odtwarzać proporcje różnych postaw wobec Żydów. Kosztem odnajdywania kolejnych dowodów na heroiczne zachowania będzie jednak gromadzenie dodatkowych świadectw dotyczących udziału Polaków w mordowaniu Żydów.

Prof. Berendt dodał, że polska narracja, opierająca się na wnikliwych badaniach źródłowych, nie musi być oczywista dla narracji zagranicznych. Uczulił również, że naturalną konsekwencją nagłaśniania przez Polskę aktywności Polskiego Państwa Podziemnego, potępiającego zbrodnie na Żydach w czasie wojny, są pytania dotyczące chronologii i efektywności działania polskich instytucji konspiracyjnych. A to już rodzi kontrowersje.

Ostatnie pytanie odnosiło się do współpracy Jad Waszem z polskimi instytucjami naukowymi. Prof. Żbikowski wyraził się o niej entuzjastycznie, zwłaszcza w kontekście kooperacji z Żydowskim Instytutem Historycznym. Podkreślił np. wysoki poziom merytoryczny wystawy w Jad Waszem obrazującej historię Żydów polskich. Krytycznie natomiast ustosunkował się do malejącej roli polskich Żydów w Jad Waszem (także w Izraelu), a tym samym ich zmniejszającego się wpływu na tamtejszą narrację. Wynika to z faktu stopniowego odchodzenia tego pokolenia. Prof. Dyduch nawiązała do swoich pozytywnych doświadczeń podczas współpracy z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, podkreślając znaczenie wspólnych polsko-izraelskich projektów edukacyjnych. Wymieniła również przykładowe inicjatywy przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Natomiast Prof. Berendt wyraził pesymizm dla stosunków polsko-żydowskich, wynikający ze stopniowego odchodzenia polskich Żydów w Izraelu, świadków historii, łączących swoje życiowe doświadczenia z wiedzą. Zagrożeniem może być w przyszłości wzrost znaczenia Żydów pochodzących z dawnego Związku Sowieckiego, nastawionych często antypolsko. Dlatego tak ważne powinno być prowadzenie rzetelnych badań oraz ich popularyzowanie w językach kongresowych i w Internecie.

W końcowej części spotkania nastąpiły komentarze, polemiki i pytania z sali. Zwieńczeniem całego cyklu ma być publikacja książkowa. Debaty organizowane przez Fundację podzielone są na moduły tematyczne traktujące o relacjach: polsko-żydowskich, polsko-ukraińskich, polsko-niemieckich oraz polsko-rosyjskich.

Poniżej filmowe nagranie całości spotkania udostępnione dzięki uprzejmości portalu Blogpress.pl

Poniżej galeria zdjęć z wydarzenia

Dyskusje są przygotowywane w ramach projektu Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej – na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce. Został on dofinansowany ze środków Programu „Fundusz Inicjatyw Obywatelskich”.

Patronat nad cyklem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy” oraz historykon.pl. Partnerami projektu są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.

 

 

 W środę 20 lutego 2019 r. o godz. 18:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie odbędzie się debata "Relacje polsko-żydowskie a działalność Instytutu Jad Waszem".

Jest to druga dyskusja cyklu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?", mającego na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości oraz opracowanie konkretnych recept w tym zakresie.

Dyskutować będą:

- dr hab. Joanna Dyduch

ekspert ds stosunków międzynarodowych, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

- dr hab. Grzegorz Berendt

historyk, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

- prof. dr hab. Andrzej Żbikowski

historyk, Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie

Moderator:

- dr Martyna Rusiniak-Karwat

historyk, politolog, PAN, Instytut Pileckiego

UWAGA: ze względów zdrowotnych Pani doktor musiała zrezygnować z prowadzenia debaty. W roli moderatora zastąpi ją red. Tadeusz Płużański.

Zaproszeni paneliści pochyla się nad następującymi zagadnieniami:

Jaka jest jego geneza Instytutu i jakie były cele jego powstania?
Jaka jest jego polityka naukowa i wydawnicza?
Czym jest dziś dla Żydów?
Jak wobec jego charakteru i działalności powinno ustosunkować się państwo polskie, prowadząc politykę międzynarodową i politykę pamięci?

Dyskusja potrwa około godziny i zakończy ją sesja pytań od publiczności. Po zakończeniu oficjalnej części zapraszamy do dyskusji kuluarowej przy filiżance kawy lub herbaty.

Wstęp wolny.

Więcej o projekcie "Historia, prawda, teraźniejszość":

Spotkanie stanowi część projektu "Historia, prawda, teraźniejszość. Jak prowadzić stosunki międzynarodowe w kontekście przeszłości?". Składa się nań cykl debat, mających na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie węzłowych zagadnień związanych ze stosunkami międzynarodowymi w kontekście różnie interpretowanej przeszłości, opracowanie konkretnych recept w tym zakresie oraz utrwalenie zgromadzonych wniosków w formie publikacji książkowej.

Plan organizatorów zakłada zorganizowanie 12 dyskusji skupionych w czterech cyklach tematycznych z udziałem naukowców i specjalistów reprezentujących różne dyscypliny: historyków, politologów i publicystów. Cykle odnoszą się do zagadnień związanych z relacjami: polsko-żydowskimi, polsko-ukraińskimi, polsko-niemieckimi oraz polsko-rosyjskimi. Po zakończeniu wszystkich cykli tematycznych planowana jest publikacja powstałych na ich kanwie refleksji.

Miejsce, dyskusja i cały cykl powstają w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej - na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Projekt został dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Patronat nad projektem objęli: „Rzeczpospolita”, „Uważam Rze Historia”, „DoRzeczy” oraz historykon.pl.

Partnerami cyklu debat są: Stowarzyszenie Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej.

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:                 Adres do korespondencji:

ul. Wysłouchów 4/20           Ul. Rakowiecka 37
30-611 Kraków                      02-521 Warszawa

tel: +48 667 374 761

kontakty e-mail:

Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. projektowych: projekty@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Kierownik ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne