"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2001

Zobacz wszystkie

W środę 27 lutego 2019 r. o godz. 20:00 w Bibliotece im. Janusza Kurtyki w gmachu dawnego aresztu śledczego Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej 37 odbył się przygotowany przez grupę "Twierdza Pamięć", dedykowany Żołnierzom Wyklętym, spektakl "Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament". Po spektaklu odbył się wieczorny spacer po areszcie śladami Żołnierzy Wyklętych, zakończony modlitwą pod ścianą rozstrzelań.

Zaczęło się od odgłosów wojny, które wywołały artystów (Urszulę Paczyńską, Tomasza Bieszczada i Jarosława Paczyńskiego) na scenę. Bardzo szybko okazało się, że zwiastowały trudną, pełną bólu, piękna i wzruszeń słownomuzyczną podróż przez historię, pamięć i wartości, które były dla Żołnierzy Wyklętych najważniejsze.

Spektakl przybrał formę warkocza, przeplatającego różne formy i tematy. Wiersze recytowane okalane były śpiewanymi kompozycjami występujących Jarosława Paczyńskiego i Tomasza Bieszczada, pani Barbary Lipińskiej-Postawy oraz największych polskich twórców: Norwida, Miłosza, Herberta. Rozpoczął się ściskającą serca piosenką autorską „Gdzie są Wasze groby?” (muzyka i słowa: Jarosław Paczyński), po której podejmowano bardzo różne wątki, związane z pamięcią o Niezłomnych. Były wśród nich piosenki dedykowane konkretnym postaciom, takim jak Łukasz Ciepliński ps. Pług, Witold Pilecki i Zygmunt Szendzielarz ps. Łupszka, ale nie brak było utworów, nawiązujących do losu dzieci Wyklętych czy Narodu Polskiego w ogóle.

W tę wigilię święta pamięci o Niezłomnych sala wypełniła się słuchaczami, nie pozostawiając bodaj jednego wolnego krzesła. Pełna napięcia cisza między utworami, tak jakby poruszenie nie pozwalało nagradzać artystów brawami, była wyrazem bardzo dobrego, przenikniętego zrozumieniem i wzruszeniem przyjęcia widowiska. Brawa pojawiły się, już po wszystkim, w kilkuminutowej serii, zmuszającej artystów do bisu. Zaskakująca, przy utrzymywanym w poważnej tonacji repertuarze, napisana i wykonana w góralskiej skali, z góralskimi kapeluszami na głowach, piosenka „Kosodrzewina”, którą artyści zakończyli spektakl, została powtórzona, pozwalając na spokojnie rozważyć porównanie Żołnierzy Niezłomnych i Narodu Polskiego do pnącego się w trudnych warunkach, ale nie poddającego się przeciwnościom drzewa.

Spektaklowi towarzyszyła oprawa wizualna w formie slajdów, za którą odpowiadała Pani Grażyna Bieszczad. Oprawa wzmacniała przekaz, podsuwając dodatkowe, pogłębiające zrozumienie całości konteksty interpretacyjne. Czasem, jak przy zdjęciach Niezłomnych, była przyczyną dodatkowych wzruszeń, czasem, jak przy tych, ukazujących zdejmowane tabliczki z nazwami zdekomunizowanych ulic, stanowiły wyzwanie rozważenia związków przeszłości z teraźniejszością.

Emocjonujące widowisko, co było podkreślane we wstępie do spektaklu, było wyjątkowe jeszcze z jednego powodu: odbyło się w gmachu dawnego aresztu śledczego Warszawa-Mokotów, stanowiącego miejsce kaźni polskich patriotów. Dzięki uprzejmości Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL oraz przewodnictwu Pana Piotra Brulikisa z Fundacji im. Janusza Kurtyki, zgromadzona publiczność mogła poznać je bliżej. Podczas spaceru śladami Żołnierzy Wyklętych zobaczyć było można z daleka więzienne cele, szubienicę czy ścianę rozstrzelań, która stanowiła przystanek wieńczący opisywany wieczór pamięci. Zakończyła go modlitwa i ciche rozmowy rozchodzących się do domów widzów.

Biblioteka im. Janusza Kurtyki oraz zorganizowany w niej spektakl powstają w ramach projektu "Klaster Pozarządowy dla Rzeczypospolitej - na styku nauki, kultury i edukacji obywatelskiej. Nowe miejsce debaty o Polsce". Projekt został dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Partnerami spektaklu są: Studenci dla Rzeczypospolitej oraz Fundacja dla Rzeczypospolitej

Patronat nad spektaklem objął Kwartalnik "Wyklęci".

Zachęcamy do obejrzenia zdjęć z wydarzenia.

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:                 Adres do korespondencji:

ul. Wysłouchów 4/20           Ul. Rakowiecka 37
30-611 Kraków                      02-521 Warszawa

tel: +48 516 478 224

kontakty e-mail:

Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. projektowych: projekty@fundacjakurtyki.pl

Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Kierownik ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne