"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2001

Zobacz wszystkie

5 marca 2021 roku w formie on-line odbyło się spotkanie, którego głównymi tematami były dzieje Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz Zeszytów Historycznych WiN-u.

Gośćmi spotkania byli:
prof. Krzysztof Szwagrzyk - Wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, dyrektor Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN
Prof. Filip Musiał - Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie
dr Wojciech Frazik - Redaktor naczelny "Zeszytów Historycznych WiN-u" Moderatorem spotkania był: p. Paweł Kurtyka - Prezes Zarządu Fundacji im. Janusza Kurtyki.

Dyskusja podzielona została na dwie części. Pierwsza dotycząca dziejów Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Druga natomiast dotyczyła przede wszystkim działalności „Zeszytów Historycznych WiN-u”.

Spotkanie rozpoczęło sie od rozważań na temat genezy pojęcia Żołnierzy Wyklętych oraz Zrzeszenia WiN, największej organizacji powojennego podziemia niepodległościowego, której żołnierze wprost wywodzili się z Armii Krajowej i kontynuowali tradycję Polskiego Państwa Podziemnego. Jak mówił prof. Szwagrzyk „ta spuścizna, która została po WiN, jest dla nas wszystkich dowodem na to, że forma walki realizowana przez WiN była formą dojrzałą, różnorodną i najbardziej skuteczną”.  

Mimo to, że WiN była największą strukturą antykomunistycznego podziemia, oraz dziś jest organizacją najlepiej zbadaną przez środowisko naukowe, w szczególności to wywodzące się z Krakowa, ze sporym udziałem prof. Janusza Kurtyki nazwa tej organizacji nie wybrzmiewa tak mocno przy okazji święta 1 Marca.

Jak zauważyli prelegenci, wynika to z chęci niepomijania pozostałych organizacji i żołnierzy powojennej konspiracji, a także po prostu z braku wiedzy ludzi na temat ogólnie powojennej historii Polski.

W kolejnym etapie spotkania prof. Filip Musiał oraz dr  Wojciech Frazik w szerszy sposób przybliżyli dzieje Zrzeszenia WiN, zaczynając od wydarzeń poprzedzających powstanie tej organizacji, wspominając rozwiązanie AK, porwanie przywódców Polski Podziemnej a także działalność organizacji - Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Następnie obaj prelegenci opisali formę działania WiN oraz stojące za nią wartości z uwzględnieniem działalności Zarządów Głównych tej organizacji.

Dr Wojciech Frazik zaprezentował również metody, jakimi posługiwała się bezpieka rozbijając struktury Zrzeszenia. Najbardziej istotnymi była agentura i praca śledcza, która była bardziej skuteczną metodą. Zagadnienie to jest istotne z punktu widzenia likwidacji I i II Zarządu WiN. Pada tutaj nazwisko prezesa płk. Rzepeckiego, który pod wpływem fałszywej obietnicy o nierepresjonowaniu podległych mu żołnierzy zaczął dekonspirować struktury organizacji. Przywódcą II Zarządu WiN był płk Niepokólczycki, który został aresztowany w wyniku pracy śledczych UB. Następnie władzę przejął III Zarząd WiN z ppłk Wincentym Kwiecińskim w roli prezesa. Zarząd ten funkcjonował krótko przez kilka miesięcy do stycznia 1947 roku.

W tym momencie w roku 1947 powstał IV Zarząd WiN z płk. Łukaszem Cieplińskim na czele, który otoczony był zaufanymi ludźmi z byłego rzeszowskiego okręgu AK. Jednym z głównych celów IV Zarządu stało się nie tylko walczenie o ducha polskiego społeczeństwa, ale także informowanie zagranicznej opinii publicznej o tym co dzieje się w Polsce. Do tego celu stworzona została Delegatura Zagraniczna WiN.

Następna część spotkania dotyczyła tego w jaki sposób bezpieka traktowała ludzi podziemia oraz jakimi metodami posługiwała się celem pozyskania ich do współpracy. Prof. Szwagrzyk mówił między innymi o takich działaniach jak pacyfikacje, obławy, tortur, ale również o sfingowanych procesach: Procesy WiN miały na celu doprowadzenie nie tylko do fizycznej likwidacji przeciwnika, ale również wielkiego efektu propagandowego” jak i morderstwach sądowych dokonywanych m.in.: w więzieniu przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie.

Prof. Szwagrzyk opisał również swoje doświadczenia związane z pracami archeologicznymi, przede wszystkim tymi prowadzonymi w Kwaterze na Łączce na Cmentarzu na Powązkach. Zdaniem profesora wśród wydobytych szczątków po ostatnich pracach istnieje duże prawdopodobieństwo na zidentyfikowanie wśród nich członków IV Zarządu WiN.

W kolejnym wątku dyskusji prof. Musiał oraz dr Frazik opisali działania V Komendy WiN-u, która była grą operacyjną, znaną pod nazwą „Operacja Cezary”. Fikcyjna komenda stworzona przez UB miała za cel poprzez kontak z z zagraniczną delegaturą WiN dezinformowanie wywiadów amerykańskiego i brytyjskiego oraz infiltrację i rozbicie pozostałości krajowych struktur WiN, z naciskiem na zgrupowanie kpt. „Huzara”.

Wątek ten zakończył pierwszą część spotkania dotyczącą historycznego spojrzenia na Zrzeszenie WiN.

Podczas drugiej części spotkania prelegenci przedstawili działalność „Zeszytów Historycznych WiN”. W tym miejscu najwięcej do powiedzenia miał dr. Wojciech Frazik, który obecnie pełni funkcję redaktora naczelnego tych Zeszytów. Przybliżył on początki działalności Zeszytów, których twórcą i pierwszym redaktorem naczelnym był Andrzej Zagórski. Następnie od 1994 roku funkcję tę przejął Janusz Kurtyka, który stworzył nowy zespół, a także dał możliwość rozwoju młodym historykom.„Zeszyty stały się miejscem, gdzie bardzo wielu badaczy, znanych, z tytułami profesorskimi debiutowało”.

Zeszyty stały się miejscem, gdzie zaczęto na większą skalę badać dzieje nie tylko WiN, ale całego powojennego podziemia niepodległościowego, które wcześniej było bardzo skromnie dotknięte badawczo. W ten sposób Zeszyty stały się platformą wiedzy o Żołnierzach Wyklętych. A zespół je tworzący w późniejszym okresie zasilił szeregi Instytutu Pamięci Narodowej.

Następnie podczas dyskusji poruszono kwestię ustanowienia Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych i tego, jaki na to wpływ miało środowisko kombatanckie, a konkretnie Stowarzyszenie Społeczno-Kombatanckie „WiN”, którego Prezesem był także Janusz Kurtyka. Prof. Filip Musiał zwrócił uwagę na kluczowe znaczenie tego środowiska w ustanowieniu tego święta, ale także rolę Janusza Kurtyki, który był reprezentantem tego środowiska i przedstawił tę ideę Prezydentowi Lechowi Kaczyńskiemu występując w podwójnej roli: reprezentanta środowiska kombatantów oraz prezesa IPN. Prezydent wniósł inicjatywę ustawodawczą ustanowienia święta Żołnierzy Wyklętych, które ostatecznie uchwalono w 2011 roku.

Kolejny etap spotkania to rozważania na temat tego, jak dziś wygląda kwestia upamiętnienia Żołnierzy Wyklętych, gdzie jak mówił prof. Szwagrzyk mamy coraz więcej wypowiedzi polityków, ludzi kultury, celebrytów, „które swoją treścią są cytatami z akt oskarżenia, czy wyroków sądowych z lat 40, 50-tych”. Prof. Szwagrzyk wskazał, że niewątpliwie spór ten będzie trwać, ale ważne by był on merytoryczny, a nie ideologiczny.

Zdaniem prof. Szwagrzyka, ważne jest także to by współpracować w wymiarze edukacyjnym, a w szerzenie wiedzy o Żołnierzach Wyklętych zaangażowały się inne instytucje państwowe jak np. Ministerstwo Nauki i Edukacji. Pomimo tych działań należy być świadomym tego, że będą środowiska i ludzie, dla których Żołnierze Wyklęci będą bandytami.

Naszym celem jest przeciwdziałać temu wzmacniając świadomość o polskich Bohaterach.

Spotkanie zakończyły pytania od publiczności do prelegentów.

Nagranie filmowe z wydarzenia dostępne jest na kanale Fundacji im. Janusza Kurtyki na youtubie. Zachęcamy do oglądania.

 

Autor:

Aleksander Podgórny  - Fundacja im. Janusza Kurtyki, odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi za zasługi w działalności na rzecz upamiętniania historii Polski, za propagowanie wiedzy o Żołnierzach Wyklętych.

 

 

 

 

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:
ul. Wysłouchów 4/20
30-611 Kraków

Adres do korespondencji:
ul. Rakowiecka 37
02-521 Warszawa

Kontakt telefoniczny (Biuro): +48 727 704 853
kontakt telefoniczny (Media): +48 694 320 294

Kontakty e:mail:
Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl
Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Koordynator ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

NIP: 6793121982
REGON: 363647335
KRS: 0000598727
Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne