"Jesteśmy krytykowani, bo tematy, które podejmujemy, budzą skrajne emocje."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii."
Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

"Jesteśmy ludźmi wolnymi, więc zachowujmy się jak ludzie wolni, a nie jak niewolnicy."
Janusz Kurtyka, 27 X 2001

Zobacz wszystkie

26 lutego 2021 roku o 17:30 rozpoczęło się spotkanie z Panem Majorem Franciszkiem Chrostowskim ps. „Mały” – żołnierzem Armii Krajowej, Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", ostatnim żyjącym żołnierzem Majora Jana Tabortowskiego ps. "Bruzda". Z powodu epidemii koronawirusa, spotkanie odbyło się w formie online. Wywiad został przeprowadzony przez pracownika Fundacji - Piotra Brulikisa.

Pan Major rozpoczął swoją opowieść od wspomnienia domu rodzinnego - patriotycznego wychowania, które odebrał od rodziców, kolegów z harcerstwa oraz nauczycieli w szkole. Zaznaczył, że już od jesieni 1939 r. dom rodziny był schronieniem dla żołnierzy tworzących zręby konspiracji. Opowiadał o swoich braciach, którzy walczyli w wojnie obronnej.

W kwietniu 1944 r. 15-letni Franciszek Chrostowski wstąpił w szeregi Armii Krajowej. Działał w strukturach Podziemnych także przed oficjalnym zaprzysiężeniem - pełnił funkcję łącznika, roznosił prasę, przewoził broń, zaopatrywał kolegów w żywność. Był niepozornym obserwatorem, z racji na swój młody wiek. Będąc w oddziale brał udział w przygotowaniach do akcji "Burza". Niestety z powodu blokady sowieckiej nie dotarł na pomoc Powstańczej Warszawie. Po wojnie nie złożył broni - zgłosił swojemu dowódcy - Majorowi Janowi Tabortowskiemu ps. "Bruzda" - gotowość do służenia w oddziale partyzanckim. "Bruzda" jednak nie przyjął ofiary "Małego" mówiąc: "Twoje miejsce jest w szkole, a nie w lesie. Przydasz się jeszcze. Jesteś młody". Pan Franciszek zastosował się do rozkazu dowódcy - wyjechał na Ziemie Odzyskane, gdzie zdał maturę. Przez cały okres nauki utrzymywał kontakty z dowództwem - zdawał raporty na temat aktualnych nastrojów panujących wśród młodzieży. Z ust Pana Franciszka padało wiele przychylnych słów o "Bruździe" - "To był wspaniały człowiek - Bohater! Ludzkie życie było dla Niego wartością bezcenną". Major Tabortowski podczas walki został ciężko ranny. Na swoją prośbę został dobity przez Porucznika Stanisława Marchewkę ps. "Ryba", o którym nasz Gość powiedział: "Wspaniały Polak, żołnierz, patriota. Jego niesamowicie się bali UB-owcy. Był bardzo skuteczny. Następnie Pan Major opowiedział słuchaczom o szczegółach śmierci "Ryby" - żołnierzach z oddziału, którzy wydali bezpiece Porucznika Marchewkę.

Wkrótce po śmierci dowódcy, Pan Franciszek został aresztowany przez UB w Toruniu. Przeszedł ciężkie śledztwo – był katowany i torturowany. Przeżycia związane z pobytem w więzieniu odcisnęły trwałe piętno na Panu Majorze - nie czuł się na siłach by opowiadać o rodzajach tortur, jakim był poddawany. Po wyjściu z więzienia Pan Chrostowski miał problem ze znalezieniem stałego zatrudnienia - pracował dorywczo.

Pan Major wypowiedział się także na temat aktualnych spraw np. zbrodni w Jedwabnym, reparacji wojennych od Niemiec dla Polski, stosunków Polski z Unią Europejską. Ubolewał nad postępowaniem Premiera Winstona Churchilla, który "skazał na okrutny los polskich żołnierzy walczących za Anglię" a także nad ustaleniami w Jałcie i Teheranie. Wyraził głębokie przekonanie, że ówczesna polska młodzież chwyciłaby za broń w razie konieczności, choć "poziom nauczania historii w polskich szkołach jest niewystarczający". Według Pana Majora każdy Polak powinien być dumny ze swojej Ojczyzny - "jak to powiedział św. Jan Paweł II Ojczyzna to Matka". Jednocześnie zaapelował o uspokojenie nastrojów społecznych na ulicach, dbałość o kulturę języka polskiego podczas protestów, zaniechaniu ataków na Kościół, załatwianie spraw polskich w Polsce a nie za granicą. Pan Franciszek zapytany o stacjonowanie wojsk amerykańskich w Polsce wyraził pewność, że wojska USA są gwarantem zabezpieczenia polskich granic- a przede wszystkim wschodniej flanki.

W finalnej części spotkania Pan Franciszek wspomniał Postać Patrona naszej Fundacji - ś.p. Prof. Janusza Kurtykę - "Polak, patriota, wiernie służący Ojczyźnie. Życzyłbym Polsce, żeby było więcej takich ludzi. Z przyjemnością patrzyłem na Jego działalność. Zawsze mówił piękną polszczyzną. Był szlachetny". 

Na koniec spotkania Pan Major Franciszek Chrostowski „Mały” zwrócił się do słuchaczy z prośbą a zarazem z przesłaniem: „Radzę Wam służyć Bogu i Ojczyźnie! Być pożytecznym dla obecnych i przyszłych pokoleń. Żeby się nie wstydzić i zachować honor. Bądźcie dumni, że jesteście Polakami."

Wydarzenie zakończyło się podziękowaniami. Materiał filmowy z wydarzenia jest dostępny na fanpejdżu i kanale Fundacji im. Janusza Kurtyki na YouTube. Zachęcamy do oglądania! Cześć i chwała Bohaterom!

 

 Autor:

Weronika Gawińska - Brulikis - Fundacja im. Janusza Kurtyki, wolontariusz Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN podczas prac na Łączce, członek Grupy Historycznej Polska Walcząca.

 

 

 

 

 

 

 

 

Patron

Janusz Marek Kurtyka - ur. 13 sierpnia 1960 r. w Krakowie, zginął 10 kwietnia 2010 r. w Smoleńsku - polski historyk, mediewista, doktor habilitowany nauk humanistycznych. W latach 2005 - 2010 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Janusz Kurtyka był jednym z pierwszych badaczy, którzy naukowo podjęli temat Żołnierzy Wyklętych, twórcą Zeszytów Historycznych WiN-u - periodyku naukowego, który przed powstaniem IPN stanowił jedną z kluczowych platform przekazywania wiedzy dotyczącej powojennego podziemia antykomunistycznego w PRL.

Za czasów jego prezesury w IPN dokonał się strategiczny przełom w narracji o polskiej historii najnowszej. Poddano systemowym badaniom naukowym agenturę komunistyczną w środowiskach opozycyjnych i dzieje podziemia antykomunistycznego co, już po jego śmierci, zaowocowało rozkwitem inicjatyw obywatelskich w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych 1 marca. Inicjatorami jego ustanowienia byli Prezydent RP Lech Kaczyński i Prezes IPN Janusz Kurtyka.

Kawaler odznaczeń państwowych: Krzyża Wielkiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Wolności i Solidarności, Orderu Zasługi dla Ukrainy III klasy. Laureat Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz licznych nagród naukowych.

 

Dane kontaktowe

Adres rejestrowy:
ul. Wysłouchów 4/20
30-611 Kraków

Adres do korespondencji:
ul. Rakowiecka 37
02-521 Warszawa

Kontakt telefoniczny (Biuro): +48 727 704 853
kontakt telefoniczny (Media): +48 694 320 294

Kontakty e:mail:
Prezes Zarządu: prezes@fundacjakurtyki.pl
Wiceprezes ds. naukowych: nauka@fundacjakurtyki.pl

Koordynator ds. promocji: media@fundacjakurtyki.pl

NIP: 6793121982
REGON: 363647335
KRS: 0000598727
Wszelkie prawa zastrzeżone © Fundacja im. Janusza Kurtyki
projekt i wykonanie Studio graficzne