„Polakom wciąż brak odwagi, by prezentować na zewnątrz swoją wizję historii”

Janusz Kurtyka, 1 IV 2009

Nagroda im. Janusza Kurtyki to wielofunkcyjne narzędzie projektowe, stworzone w Fundacji im. Janusza Kurtyki w celu promocji na świecie najlepszych książek polskich historyków. Naszym celem jest poszerzenie dostępności językowej i promocja wyjątkowych pozycji historycznych wydanych na rodzimym rynku.

Mając wiedzę o własnej przeszłości intuicyjnie uważamy, że inni ludzie również ją posiadają, że nas znają. Być może to z tego powodu są w Polsce osoby, które twierdzą, że polska historia jest znana na świecie. Rzeczywistość wygląda jednak inaczej. Nasza przeszłość jest znana jedynie epizodycznie, a ta epizodyczna wiedza nie jest powszechna. Niestety problem dotyczy również środowisk naukowych. Przyczyną tego stanu rzeczy jest niedostateczna ilość publikacji polskich historyków w obiegu międzynarodowym. Szczególnie brakuje wydań książek dotyczących historii najnowszej. A przecież właśnie z tym okresem historycznym wiążą się największe problemy Polski w zakresie braku wiedzy, wśród naszych partnerów międzynarodowych, o naszej przeszłości. Czy można jednak się dziwić, że słyszymy wiele opinii o historii Rzeczypospolitej, które nas oburzają, skoro przez tyle lat nie zadbaliśmy o dostępność polskich badań w międzynarodowym obiegu naukowym?

Świadomość tego stanu rzeczy miał Janusz Kurtyka. Jako prezes IPN inicjował tłumaczenie istotnych książek wydawanych przez Instytut na język angielski i organizował międzynarodowe konferencje z udziałem polskich badaczy. My idziemy krok dalej. Nie tylko tłumaczymy, ale też wydajemy książki polskich autorów w zagranicznych wydawnictwach.

Dbamy o skalę. Współpracujemy z wydawnictwami o uznanym dorobku i globalnym zasięgu. Książki zwyciężające w konkursie o Nagrodę im. Janusza Kurtyki tłumaczymy na język angielski i niemiecki. Organizujemy promocje wydanych przez nas książek w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Austrii i Szwajcarii. W każdym z tych krajów jesteśmy w kontakcie z uczelniami i organizacjami naukowymi. Budujemy sieć kontaktów i wymiany poglądów. Wierzymy, tak samo jak Józef Mackiewicz, że tylko prawda jest ciekawa i że jest wiele osób na świecie, które są nią zainteresowane.

Edycje konkursów

Konkurs o Nagrodę im. Janusza Kurtyki ma charakter cykliczny i dzieli się na edycje, które wyróżnia przede wszystkim tytuł Konkursu.

Co roku ogłaszamy nowy konkurs, którego procedura wyboru laureata trwa kilka miesięcy. Edycja kończy się wydaniem książki i jej promocją za granicą.

Książki i ich promocja na świecie

Nagrodzone książki są tłumaczone oraz wydawane w języku angielskim oraz opcjonalnie niemieckim i francuskim. Kolejnym i najważniejszym krokiem jest promocja publikacji w świecie, która odbywa się poprzez podróż wraz z Laureatem Konkursu po akademickich ośrodkach w USA oraz opcjonalnie w Wielkiej Brytanii oraz europejskich krajach niemieckojęzycznych.

Konkursy o Nagrodę im. Janusza Kurtyki

Od roku 2017,  corocznie, Fundacja im. Janusza Kurtyki przyznaje wyróżniającej się pracy historycznej nagrodę imienia Jej Patrona, świętej pamięci Profesora Janusza Kurtyki. Wybór nagrodzonego tytułu odbywa się w drodze kilkuetapowej, rygorystycznej Procedury Konkursowej, której celem jest wyróżnienie pracy o wysokich walorach merytorycznych i cechach predestynujących ją do promocji zagranicznej.  Na procedurę tę składa się:

  • ogłoszenie Konkursu i przyjmowanie zgłoszeń;
  • przygotowanie przez Zespół Konkursowy rekomendacji, dotyczących wyboru finałowych publikacji;
  • wybór przez Radę Programową Fundacji finałowych prac i skierowanie ich do recenzji;
  • etap recenzji naukowych finałowych publikacji;
  • wybór przez Radę Programową Fundacji, na podstawie recenzji, Laureata Konkursu.

W opisany powyżej proces zaangażowane jest grono wybitnych badaczy i przedstawicieli życia publicznego. W skład Zespołu Konkursowego i Zespołu Recenzentów wchodzą historycy, których wiedza, doświadczenie zawodowe i specjalizacje gwarantują najwyższy poziom merytorycznej oceny nadsyłanych zgłoszeń. Z kolei Radę Programową Fundacji, która dokonuje ostatecznego wyboru Laureata, współtworzą najwyższej klasy naukowcy, działacze społeczni oraz dziennikarze. Obecnie jej przewodniczącym jest historyk, prof. Włodzimierz Suleja.

Gala i statuetka

Każda edycja Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki wieńczona jest uroczystą Galą Wręczenia.

Na wręczaną Laureatowi statuetkę, stanowiącą fizyczną emanację Nagrody, składają się kształty, symbolizujące terytorium Polski z różnych okresów historycznych. Ma to zgodnie z intencją Fundacji oddawać w sposób symboliczny fakt, iż współczesna Polska ma swoje źródła w wielowiekowej historii oraz wyrażać potrzebę jedności współczesnych Polaków z dziedzictwem Rzeczpospolitej z różnych okresów. Galom Wręczenia Nagrody im. Janusza Kurtyki towarzyszy odpowiednia oprawa oficjalna, artystyczna oraz naukowa. Na wydarzenia te składają się przemowy, koncerty oraz panele naukowe.

Statuetka Nagrody im. Janusza Kurtyki, fot. W. Misiołek

Tłumaczenie, wydanie
i promocja zagraniczna

Nagrodzona podczas Gali Wręczenia Nagrody im. Janusza Kurtyki zwycięska publikacja tłumaczona jest na języki obce oraz wydawana i promowana poza granicami Polski. Zagraniczne wyjazdy, promujące książki Laureatów w ośrodkach akademickich oraz instytutach badawczych, odbywają się w ramach specjalnego, wyodrębnionego projektu zatytułowanego Gene of Freedom. Polski gen – tytułowy Gen Wolności – to istota polskości i klucz do ukazania polskiej historii światu.

Wystąpienie prof. T. Wolszy w The Institute World Politics podczas podróży promującej pierwszą nagrodzoną książkę. Waszyngton (USA) 20.11.2019. Fot. P. Kurtyka

Jak nagroda im. janusza kurtyki zmienia świat?

Nagroda im. Janusza Kurtyki stanowi odpowiedź na niską rozpoznawalność prac polskich historyków za granicą oraz niską znajomość argumentów polskich badaczy w międzynarodowym obrocie naukowym. Zgodnie z diagnozą Fundacji, stan ten skutkuje krzywdzącymi, opartymi o nieprawdziwe informacje, czy bazującymi na uprzedzeniach, przekonaniami na temat polskiej historii, a pośrednio także na temat współczesnego społeczeństwa polskiego, funkcjonującymi wśród społeczeństw Zachodu. Poprzez systematyczne zwiększanie dostępności polskich prac badawczych w językach obcych, ich wydanie, dystrybucję i promocję zagraniczną, Fundacja przyczynia się do nasycania księgarń, bibliotek i zasobów innych instytucji na całym świecie polskimi pracami historycznymi, cechującymi się najwyższymi walorami merytorycznymi. Dzięki temu przyczynia się do pokonania problemu nieznajomości polskiej historii na Zachodzie w najlepszy możliwy, bo oparty o naukowe podstawy, sposób. O skali przedsięwzięcia i jego znaczeniu świadczą dotychczasowe dokonania Fundacji związane z Projektem.

Wystąpienie Pawła Kurtyki w Ambasadzie RP w USA. Waszyngton 19.11.2019. Fot. Ł. Płoski

I Edycja

W I Edycji Konkursu Nagrodę im. Janusza Kurtyki przyznano Profesorowi Tadeuszowi Wolszy za pracę pt. „To co widziałem przekracza swoją grozą najśmielsze fantazje”. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku (Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015). Do Konkursu zostało zgłoszonych 30 prac.

Nagrodzona w 2017 roku książka Profesora Tadeusza Wolszy opowiada losy ponad 50 Polaków, którzy wizytowali miejsce Zbrodni Katyńskiej, a którzy po powrocie do Polski zmierzyć musieli się z szykanami i represjami najpierw Niemców, a potem komunistów. Dzięki współpracy z Fundacją książka została ponownie wydana pod zmienionym tytułem Dotyk Katynia (Zysk i S-ka, Warszawa 2018) i była szeroko dystrybuowana, w tym w placówkach Poczty Polskiej.

Nagroda im. Janusza Kurtyki za opisywaną pracę została wręczona Profesorowi Tadeuszowi Wolszy 23 listopada 2017 roku podczas uroczystości w Pałacu Belwederskim w Warszawie. Po wręczeniu Nagrody odbyła się konferencja naukowa pt. Dotyk Katynia. Zbrodnia Katyńska w perspektywie międzynarodowej. Polityka, tożsamość, narracje

Jako realizacja Nagrody im. Janusza Kurtyki praca Dotyk Katynia została przetłumaczona przez Fundację na język angielski i wydana nakładem amerykańskiego wydawnictwa Carolina Academic Press pod tytułem Encounter With Katyn: The Wartime and Postwar Story of Poles Who Saw the Katyn Site in 1943. Na okładce publikacji wykorzystano zarys Pomnika Katyńskiego w Jersey City, nawiązując w ten sposób do symbolu, który może być czytelny dla społeczności adresatów.

Jesienią 2019 roku Fundacja przeprowadziła podróż, promującą nagrodzoną w I Edycji Konkursu pracę Dotyk Katynia w USA, z udziałem jej autora, Profesora Tadeusza Wolszy. Podczas trwającego  dziesięć dni wyjazdu autor wygłosił łącznie sześć wykładów w czterech amerykańskich miastach: Houston, Nowym Jorku, Chicago i Waszyngtonie. Na podróż tę złożyły się wystąpienia w miejscach o różnym profilu i charakterze, zarówno sale konferencyjne, uniwersyteckie, jak i think-tanki.

Polskie i anglojęzyczne wydanie zwycięskiej publikacji z I Edycji Konkursu. Fot. A. Podgórny

II Edycja

W II Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki Nagrodę przyznano Profesorowi Andrzejowi Chwalbie za pracę pt. Wielka Wojna Polaków 1914-1918 (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018). W tej Edycji Konkursu zgłoszono 28 publikacji.

Zwycięska w II Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki praca opisuje w sposób kompleksowy historię ziem polskich podczas I Wojny Światowej. Co ciekawe, autor nie poprzestaje w niej wyłącznie na opisie przebiegu wojny czy wątkach politycznych, lecz w duchu antropologii historycznej sięga po wątki społeczne. Książka podejmuje problematykę życia codziennego, demoralizacji, czy społecznej aktywności kobiet.

Wręczenie Nagrody Profesorowi Andrzejowi Chwalbie nastąpiło 24 października 2018 roku podczas konferencji Przestrzeń polskiej Niepodległości. Podobnie jak w przypadku I Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki, uroczystość odbyła się w Pałacu Belwederskim w Warszawie. Towarzyszyła jej debata pt. Dwie niepodległości 1918-1989, w trakcie której Laureat Nagrody wymienił poglądy na temat różnic i podobieństw pomiędzy odzyskaniem niepodległości w 1918 i 1989 roku z Profesorem Antonim Dudkiem. Dyskusję moderował Profesor Filip Musiał.

W związku z nagrodzeniem publikacji Wielka Wojna Polaków 1914-1918 Fundacja przetłumaczyła ją na język angielski oraz język niemiecki i wydała wspólnie z międzynarodowym wydawnictwem naukowym Peter Lang w 2020 r. Anglojęzyczne wydanie opublikowane zostało pod tytułem: The People of Poland at War: 1914-1918, zaś niemieckojęzyczne jako Der Krieg der anderen. Die Polen und der Erste Weltkrieg 1914-1918.

Gala wręczenia Nagrody im. Janusza Kurtyki „Przestrzeń Polskiej Niepodległości”. Warszawa. 24.10.2018. Fot. A. Zyguła

III Edycja

W III Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki statuetkę wręczono Doktorowi Damianowi Karolowi Markowskiemu za pracę pt. Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918 (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019).  W Konkursie rywalizowało 21 książek.

Nagrodzona w III Edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki praca Doktora Markowskiego opowiada historię walk o Lwów pomiędzy Polakami i Ukraińcami w listopadzie 1918 r. Dzięki szerokiej bazie źródłowej, obiektywnej perspektywie i wyjątkowym umiejętnościom pisarskim, autor czyni to w sposób dotychczas niespotykany.

Nagroda wręczona została 3 października 2019 roku w Pałacu Belwederskim w Warszawie. Uroczystości towarzyszyła dwupanelowa dyskusja, zatytułowana  Wokół relacji polsko-ukraińskich. Historia i narracje. Pierwszy panel nosił tytuł: Dzieci jednego miasta? Wokół Bitwy o Lwów 1918. Bezpośrednio po pierwszej debacie odbył się drugi panel, pt. Rozdroża pamięci. Współczesne relacje polsko-ukraińskie a sporne problemy historyczne.

W związku z nagrodzeniem publikacji Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918 Fundacja przetłumaczyła ją na język angielski oraz język niemiecki i wydała wspólnie z międzynarodowym wydawnictwem naukowym Peter Lang w 2020 r. Anglojęzyczne wydanie opublikowane zostało pod tytułem: Lwów or L’viv? Two Uprisings in 1918, zaś niemieckojęzyczne jako Zwei Aufstände. Die Schlacht um Lemberg 1918.

Laureat III Edycji Konkursu dr Damian Markowski wraz z Zespołem Fundacji i wolontariuszami. Warszawa. 3.10.2019. Fot.W. Mosiołek

IV Edycja

W 2020 roku, w IV edycji Konkursu o Nagrodę im. Janusza Kurtyki zwyciężyła praca Profesora Andrzeja Nowaka pt. Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 – zapomniany appeasement. Książka nagłaśnia cyniczną grę dyplomatyczną polityków brytyjskich, bolszewickich i czechosłowackich, na czele z przywódcami tych państw. Rozległa i głęboka analiza źródeł pozwoliła Prof. Nowakowi podważyć wiele obowiązujących dotąd w historiografii zachodniej mitów na temat polityki głównych graczy międzynarodowych wobec Polski w 1920 r. Warto wspomnieć, że IV edycja Konkursu skupiła największą ilość uczestników w historii Projektu. W Konkursie zgłoszono aż 30 prac.

Wsparli nas

Patroni