Szkoła Past and Future: Kierunek Ukraina! a wraz z nią projekt „Formy wzrostu” realizowany dzięki dofinansowaniu przyznanemu przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach programu NOWEFIO dobiegły końca. Za nami czas sieciowania, pracy nad autorskim programem, dziesiątki pionierskich zadań i wreszcie… czas pracy nad głównym owocem szkoły – wieńczącą ją strategią. Zachęcamy do zapoznania się z podsumowaniem projektu!
Projekt miał na celu dążenie do kształtowania w uczestnikach postawy aktywnych obywateli wyposażonych w wiedzę i umiejętności rozwiązywania problemów kluczowych dla polskiej polityki publicznej w obszarze polityki pamięci w relacjach polsko-ukraińskich a także do realnego wsparcia państwa polskiego na tym kierunku poprzez wypracowanie przez uczestników, przy współudziale partnerów, racjonalnych i skutecznych recept dla tych relacji. Skuteczną receptą wypracowaną przez uczestników Szkoły były zbudowane w ramach niej strategie w relacjach Polski i Ukrainy na płaszczyznach: dyplomacji publicznej, geopolityki, gospodarki, historii, historii pamięci.
Zajęcia odbywały się w siedzibie Fundacji, Bibliotece im. Janusza Kurtyki w Warszawie, w murach dawnego Aresztu Śledczego Warszawa-Mokotów, a obecnie Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL oraz w sferze online.
Tematyka zajęć poruszanych podczas zjazdów była zblokowana w kilka modułów. Pierwszy moduł, zatytułowany ”Formy wiedzy – rozwiązywanie problemów i tworzenie strategii” to zajęcia przekrojowe. W jego ramach uczestnicy zapoznali się z wykładem „Współczesna polityka historyczna polski”. Mieliśmy okazję posłuchać i podyskutować na ten temat z profesorem Markiem Kornatem. „Politykę historyczną Ukrainy” poprowadził dr Damian Markowski. Jest to badacz będący jedną z wiodących postaci młodego pokolenia w zakresie historii Polski i Ukrainy, posiadający pozytywne i konstruktywne nastawienie do dialogu polsko ukraińskiego w przestrzeni historycznej. Co ważne jest czytany i szanowany przez ukraińskich historyków. Całość zagadnień rozpatrywaliśmy na tle polityki historycznej współczesnej Rosji. Wyzwania przeprowadzenia zajęć w tym temacie podjął się doktor habilitowany Witold Wasilewski.
Nie mogło zabraknąć mniej przekrojowych, a bardziej punktowych elementów, które kształtują relacje między Polakami i Ukraińcami. Dlatego poprosiliśmy panią doktor Małgorzatę Wosińską o wykład i konwersatorium pod
tytułem „Trauma i pamięć w relacjach Polaków, Ukraińców i Rosjan”. Poruszyliśmy również palące problemy w relacjach bilateralnych Polski i Ukrainy. Profesor Krzysztof Szwagrzyk poprowadził zajęcia na temat problemu ekshumacji w relacjach polsko-ukraińskich. Z kolei profesor Konrad Wnęk podzielił się z uczestnikami wiedzą na temat doświadczeń Polski i Ukrainy w zakresie otrzymywania, uzyskiwania i zabiegania o powojenne reparacje.
Nie moglibyśmy ukształtować programu Szkoły w sposób komplementarny, gdyby nie połączenie historii z polityką zagraniczną i stosunkami międzynarodowymi. To podejście interdyscyplinarne do historii wyróżnia naszą Fundację. Dlatego w ramach zajęć przekrojowych prześledziliśmy i przeanalizowaliśmy politykę zagraniczną polski po 1989 -zajęcia prowadził profesor Dariusz Jeziorny – oraz politykę zagraniczną Ukrainy po 1991 r. Prowadzenie tego tematu powierzyliśmy prowadził profesorowi Markowi Figurze. Całość zagadnień polityki międzynarodowej została spięta klamrą poświęconych geopolityce na obszarze postsowieckim zajęć prowadzonych przez Grzegorza Kuczyńskiego. Uzupełniły ją wykłady poświęcone systemowi gospodarczemu bloku wschodniego i ścieżek transformacji tego systemu. Zajęcia prowadził wiceprezes Fundacji imienia Janusza Kurtyki dr Damian Bębnowski.
Cały moduł drugi został poświęcony bardziej praktycznym umiejętnościom: komunikacji, przeciwdziałania zjawiskom dezinformacji czy identyfikowaniu tych zjawisk. Pierwsze zajęcia poprowadził dr Michał Sadłowski i były one poświęcone rosyjskiej dezinformacji w obszarze relacji polsko – ukraińskich. W tym miejscu warto przypomnieć o raporcie wydanym w roku 2023 przez Fundację im. Janusza Kurtyki, który podjął temat intencjonalnej dezinformacji prowadzonej przez Rosję w obszarze relacji Polski i Ukrainy (https://fundacjakurtyki.pl/dezinformacja-i-propaganda-w-polityce-historycznej-federacji-rosyjskiej-wobec polski-i-ukrainy/).
Staraliśmy się również poruszyć aspekt komunikacji kryzysowej w czasie wojny na bazie doświadczeń Polski i Ukrainy po 2022 r. Prowadzenia tematu podjął się Michałowi Bruszewski. Programem Szkoły objęliśmy również obszar mediów i komunikowania pamięci dzięki zajęciom prowadzonym przez profesora Krzysztofa Malickiego. Staraliśmy się również, w nawiązaniu do problemów z ekshumacjami ofiar ludobójstwa ukraińskiego na ludności polskiej Wołynia, pokazać jak wygląda i powinna wyglądać ochrona miejsc pamięci w warunkach pokoju i wojny. Wykład poprowadziła pani Dominika Uczkiewicz.
Od praktycznej strony wątek dyplomatyczny w specjalizacji dyplomacji publicznej poruszyliśmy w ramach dwóch zajęć prowadzonych przez doktora Piotra Olechowskiego i Hannę Radziejowską. Uczestnicy mogli zapoznać się z praktyką dyplomacji publicznej Polski i Ukrainy.
Chcieliśmy w ramach zajęć zaznaczyć, że w obszarze jakim jest historia, jej poznawanie i troska o pamięć, istotne są nowoczesne technologie. Dlatego zaprosiliśmy Magdalenę Hajduk -dyrektor biura biura nowych technologii Instytutu Pamięci Narodowej -do uczestnictwa w naszej szkole w charakterze wykładowcy. Jednocześnie dzięki Przemysłowi Łukasikowi śledziliśmy politykę pamięci jako soft power. Zagadnienie stanowi wyzwanie dla Polski.
Całość kursu służyła, poza pozyskaniem wiedzy, przygotowaniu uczestników Szkoły do napisania strategii dyplomacji publicznej dla relacji polsko-ukraińskich w obszarze polityki pamięci, komunikacji oraz istotnych czynników na nią wpływających. Dla dostarczenia opinii publicznej swoistego podręcznika komunikacji, przygotowaliśmy także Strategię komunikacyjną w dyplomacji publicznej w obszarze polityki pamięci na kierunku polsko-ukraińskim, stanowiącą wyciąg ze strategii głównej.
OBA DOKUMENTY STRATEGII DOSTĘPNE SĄ W FORMIE PLIKÓW PDF NA KOŃCU TEGO ARTYKUŁU.
Dokumentu powstawały w listopadzie i grudniu 2024 r. Spotykaliśmy się na 4 dedykowanych seminariach, na których omawialiśmy zagadnienia dokumentu i wcześniej wypracowane, podczas zajęć, postulaty. Każdy z uczestników miał przydzielony sobie obszar wiodący, który opracowywał. Następnie dyskutowaliśmy tezy dla każdego z tych obszarów.
Dokument finalny to to około 60 stron tekstu. Dzieli się na dwie główne części. W części pierwszej jest opisana jest diagnoza stanu istniejącego i głównych uwarunkowań wpływających na relację Polski i Ukrainy obecnie. Część druga to stan docelowy – wizja, cele strategiczne i inicjatywy strategiczne, które można podjąć w przyszłości.
Cześć I otwiera analiza PEST i SWOT. Opis zarówno części 1 jak i 2 strategii został rozpięty na trzech płaszczyznach: historia, nauka i kultura; język i komunikacja, edukacja; gospodarka i bezpieczeństwo.
Uznaliśmy, że dział gospodarka i bezpieczeństwo musi znaleźć się w strategii, mimo iż na pierwszy rzut oka z historią ma mało wspólnego. Przy głębszej analizie uznaliśmy, że nie da się napisać strategii dla relacji Polski i Ukrainy w żadnym obszarze abstrahując od kwestii gospodarczych i bezpieczeństwa. One są determinujące całokształt relacji na każdej płaszczyźnie, polem do którego trzeba się odnieść. Inne aspekty są tłem. Strategia musi być dokumentem komplementarnym, nie może być tylko i wyłącznie sektorowa, gdyż wtedy zaczyna znikać kluczowy aspekt, stanowiący przyczynę zacieśnienia relacji, jakim jest właśnie bezpieczeństwo oraz kwestie gospodarcze, związane z możliwą akcesją Ukrainy do Unii Europejskiej.
Podczas prac nad tą strategią musieliśmy zdefiniować dla kogo ona jest pisana. Uznaliśmy, że adresatami tego te osoby, które interesują się rozwojem opartych na zasadzie win- win relacji Polski i Ukrainy. Dlatego czytelnikami dokumentu powinni stać się zarówno Polacy jak i Ukraińcy. Strategia jest pisana z punktu widzenia Polski -to strategia dla Polski odpowiadająca na pytanie jaką postawę powinna przyjmować Polska i jakie działania podejmować. W naszym zespole był jeden Ukrainiec, który dzielił się szeregiem spostrzeżeń odnośnie perspektywy strony ukraińskie. Jego komentarze bardzo wzbogaciły dokument dzięki wprowadzonej różnorodności poglądów.
Uważamy, że decydenci którzy działają obszarach tematycznych strategii powinni się z tym dokumentem zapoznać. Nie lukrujemy, stawiamy jasno i bez politycznej poprawności problemy, które są zauważalne w tych relacjach. Uważamy że realizm i trzeźwe spojrzenie na rzeczywistość jest czymś, co powinno wyróżniać polską myśl w stosunku do relacji z Ukrainą. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę z tego, iż wspólnota historycznego losu, ten wspólny korzeń I Rzeczypospolitej, do którego Ukraina coraz mocniej się odwołuje, a z drugiej strony antagonizm rosyjsko-ukraiński, wywołany wojną, sprawia że Ukraina musi wybrać pomiędzy wschodem a zachodem. Jest zbyt słaba by być pomiędzy bokiem zachodnim a Rosją. Dla Polski strategicznym interesem jest żeby Ukraina nie weszła jako składnik do imperium rosyjskiego. Rosja wtedy będzie zbyt silna, będzie nam poważnie wówczas zagrażać. Makro strategia Polski to przyciąganie Ukrainy do strefy zachodniej poprzez akcesję do Unii Europejskiej czy ewentualnie NATO.
Z drugiej strony pozostaje bardzo duża ilość kwestii technicznych, taktycznych czy operacyjnych, które muszą uwzględniać polski interes. Makro interes strategiczny nie może być postawą do dawania za darmo. Polska musi dbać też o swój interes ekonomiczny i znalezienie balansu pomiędzy tą strategiczną potrzebą przyciągnięcia Ukrainy do sojuszu państw Zachodu, w którym jest Polska, a z drugiej strony dbania o swoje interesy to trudna sztuka, w której Polska w przyszłości będzie musiała się odnaleźć. Nasz dokument nie jest zero – jedynkowy. To próba odpowiedzenia na wyzwanie jakim jest konieczność balansowania. Mamy nadzieję, że ten dokument będzie drogowskazem dla ludzi, którzy szukają odpowiedzi na pytanie jak kształtować te stosunki polsko ukraińskie a z drugiej strony stanie się inspiracją dla decydentów.
Projekt sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030.
